Ndërtimi i paqes në Kosovë nuk është vetëm një objektiv afatgjatë—është një domosdoshmëri e ditës së sotme. Që nga shpallja e pavarësisë në vitin 2008, Kosova është angazhuar në dy procese paralele: konsolidimin institucional dhe kohezionin shoqëror. Këto përpjekje vështirësohen nga trashëgimia e konfliktit, fragmentimi politik, ndikimi i jashtëm dhe ndarjet etnike të vazhdueshme. Edhe pse institucionet janë zhvilluar, besimi shoqëror dhe bashkëpunimi ndëretnik mbeten të brishta, sidomos në rajonet me popullsi të përzier ose me status politik të kontestuar.
Për Qendrën Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS), ndërtimi i paqes nuk është një shtesë e agjendës së saj kërkimore në fushën e sigurisë—është themeli i saj. Ne e shohim ndërtimin e paqes si një përpjekje strategjike për të kundërshtuar radikalizimin etnopolitik, dezinformimin dhe ndarjen, duke forcuar rezistencën e komuniteteve, përgjegjshmërinë institucionale dhe dialogun publik të informuar. Puna jonë lidh nivelin lokal me atë rajonal dhe bazën shoqërore me qendrat e politikëbërjes. Qëllimi është thellimi demokratik dhe përafrimi strategjik me komunitetin Euro-Atlantik. Në këtë kontekst, programi i ndërtimit të paqes i QKSS bazohet në një angazhim thelbësor: të mundësojë paqe të qëndrueshme në Kosovë dhe Ballkanin Perëndimor përmes dialogut ndëretnik dhe ndërfetar, si dhe bashkëpunimit.
Programi i Ndërtimit të Paqes i QKSS udhëhiqet nga këto objektiva:
Forcimi i bashkëpunimit dhe besimit ndëretnik në Kosovë përmes lehtësimit të dialogut, bashkëpunimit dhe iniciativave qytetare të përbashkëta në komunitetet multietnike.
Avancimi i dialogut rajonal në Ballkanin Perëndimor mbi sfidat e përbashkëta, veçanërisht pajtimin, bashkëpunimin rajonal dhe procesin e integrimit evropian.
Rritja e rolit të shoqërisë civile në ndërtimin e paqes duke ndërtuar kapacitetin e aktorëve lokalë për të udhëhequr, mbledhur dhe avokuar për zgjidhje gjithëpërfshirëse për komunitetet.
Luftimi i narrativave përçarëse dhe dezinformimit që pengojnë marrëdhëniet ndëretnike dhe normalizimin politik mes Kosovës dhe Serbisë.
Prodhimi i njohurive të bazuara në evidencë dhe udhëzimeve të politikave mbi gjendjen e marrëdhënieve ndëretnike, normalizimin në nivel komuniteti dhe rezistencën shoqërore.
Përbërësit e Programit dhe Iniciativat Kryesore
Dialogu nga Baza dhe Angazhimi me Komunitetin
Në qendër të punës sonë për ndërtimin e paqes qëndron angazhimi i drejtpërdrejtë me komunitetet. Përmes projekteve si iniciativat FIERC dhe PEAK, QKSS ka zhvilluar një metodologji të qëndrueshme për lehtësimin e dialogut ndëretnik në nivel lokal. Këto iniciativa:
Krijojnë Forume Komunitare për Interes Publik ku shqiptarët dhe serbët e Kosovës identifikojnë së bashku shqetësimet e përbashkëta dhe bashkëkrijojnë zgjidhje në shkallë të vogël—nga ndërtimi i këndeve të lojërave për fëmijë deri te fushatat ndërgjegjësuese.
Promovojnë angazhimin përmes dialogut në 6 komuna të ndara si Mitrovica e Jugut/Veriut, Viti/Vitina dhe Shtërpcë/Strpce.
Fokusohen te interesat praktike e të përbashkëta që ndihmojnë në normalizimin e marrëdhënieve jashtë kufijve të bisedimeve politike në nivele të larta.
Këto nuk janë përpjekje simbolike. Ato ndërtojnë besimin aty ku ka më shumë rëndësi—mes fqinjëve—dhe zvogëlojnë cenueshmërinë e komuniteteve ndaj narrativave radikale dhe manipulimit të jashtëm.
Platformat Rajonale për Dialog dhe Bashkëpunim
Në vitin 2022, QKSS bashkëthemeloi Samitin e Paqes dhe Demokracisë në Kosovë (KPDS)—një platformë rajonale unike që mbledh aktorë të shoqërisë civile, vendimmarrës dhe ekspertë nga Ballkani Perëndimor dhe BE. KPDS i përgjigjet boshllëkut të lënë nga diplomacia e nivelit të parë e ngecur ose joefektive dhe nxit:
Diplomacinë e nivelit të dytë (Track II) mes shoqërisë civile dhe institucioneve.
Reflektim kritik mbi marrëdhëniet Euro-Atlantike me Ballkanin Perëndimor, presionet gjeopolitike dhe radikalizimin etnopolitik.
Bashkëpunimin ndëretnik dhe ndërmjet shteteve, përmes paneleve dhe dialogjeve politike që kapërcejnë ndarjet etnike, politike dhe kombëtare.
Me mbi 160 pjesëmarrës çdo vit dhe mbështetje të nivelit të lartë nga partnerët ndërkombëtarë, KPDS është bërë një pikë referimi në rajon për diplomacinë e ndërtimit të paqes të udhëhequr nga shoqëria civile.
Adresimi i Dezinformimit dhe Cenueshmërive
Duke e njohur se paqja ka po aq të bëjë me narrativën sa edhe me politikën, QKSS është thellësisht e angazhuar në kundërshtimin e dezinformimit që synon marrëdhëniet ndëretnike. Projekti ynë Ekzaminimi i Faktorëve të Cenueshmërisë dhe Rezistencës: Lidhja midis Dezinformimit dhe Marrëdhënieve Ndëretnike në Kosovë është i pari në vend që përdor një qasje të kombinuar metodash për të hartuar se si dezinformimi përkeqëson tensionet etnike. QKSS gjithashtu e integron këtë punë me ekspertizën rajonale mbi ndikimin e huaj, duke shqyrtuar se si aktorët e këqij shfrytëzojnë ndarjet ndëretnike në Kosovë për përfitim strategjik.
Inkubatori i Politikave për Paqe
Paqja nuk mund të mbahet pa institucione transparente dhe të përgjegjshme. QKSS po punon për të përmirësuar transparencën e rolit të Kosovës në dialogun e normalizimit të udhëhequr nga BE-ja me Serbinë, përmes projektit Promovimi i Transparencës dhe Llogaridhënies së Qeverisë në Dialogun Ndëretnik. Kjo përfshin monitorimin e angazhimit të qeverisë së Kosovës në dialog, mbajtjen e seancave dëgjimore publike dhe avokimin për një qasje të politikave të bazuara në nevojat e qytetarëve. Projekti përfshin gjithashtu fushata ndërgjegjësimi për të përmirësuar kulturën e dialogut dhe për të reduktuar efektet e retorikës nacionaliste dhe keqinformimit.
Të Rinjtë si Agjentë të Paqes
QKSS e njeh se paqja duhet të jetë ndërbreznore. Projektet tona synojnë të rinjtë nga grupet etnike të margjinalizuara në Ballkanin Perëndimor dhe brenda Kosovës, duke krijuar platforma për të mësuarit ndërkulturor, rrëfimin e përbashkët të historive dhe nismat qytetare të udhëhequra nga të rinjtë. Ato mbështesin pjesëmarrjen e të rinjve në sferat socio-politike, ekonomike dhe arsimore, duke i fuqizuar ata të bëhen arkitektë të pajtimit dhe përfshirjes.
Paqja si Detyrë Qytetare
Për QKSS, ndërtimi i paqes nuk është vetëm një program. Është një përgjegjësi qytetare e mbështetur në misionin tonë për të mbështetur zhvillimin e Kosovës si një shoqëri demokratike, e larmishme dhe evropiane. Në një kohë pasigurie gjeopolitike dhe paqëndrueshmërie rajonale, programi ynë për ndërtimin e paqes është një përpjekje e qartë, e bazuar dhe parimore për të mbajtur gjallë dialogun—mes komuniteteve, brezave dhe kufijve. QKSS do të vazhdojë të jetë një shtëpi për ata që besojnë se paqja ndërtohet jo vetëm përmes marrëveshjeve, por përmes besimit, dinjitetit dhe qëllimit të përbashkët.
Email: [email protected]
