Webinar mbi Avancimin e Bashkëpunimit të Sigurisë BE-Ballkani Perëndimor përmes Integrimit Operacional

Prishtina, 24 shkurt 2026: Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) organizoi një webinar rajonal të titulluar “Mundësitë dhe Sfidat për Bashkëpunimin e Sigurisë BE-Ballkani Perëndimor”, duke bashkuar ekspertë kryesorë nga Ballkani Perëndimor dhe BE-ja për të shqyrtuar se si rajoni mund të kalojë nga përafrimi politik drejt bashkëpunimit praktik të sigurisë në nivel agjencie me Bashkimin Evropian.

Webinari u organizua në kuadër të projektit GAINS (Një Axhendë e Re Sigurie për Integrimin Gradual të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian), i mbështetur nga Fondacioni për Shoqëri të Hapur – Ballkani Perëndimor, dhe i ndërtuar drejtpërdrejt mbi Axhendën Operacionale të Integrimit të zhvilluar në kuadër të iniciativës #IGNITA.

Gjatë hapjes së diskutimit, Dr. Ramadan Ilazi, Udhëheqës i Hulumtimeve në QKSS, theksoi se ndërsa zgjerimi i BE-së mbetet një proces i ngadaltë dhe politikisht i ndjeshëm, bashkëpunimi i sigurisë nuk mund të presë për anëtarësim formal. Ai nënvizoi nevojën për të identifikuar pikat konkrete të hyrjes ku institucionet e Ballkanit Perëndimor mund të integrohen tashmë në kornizat e sigurisë së BE-së në fusha të tilla si gatishmëria e mbrojtjes, siguria kibernetike, bashkëpunimi në drejtësi, kundërshtimi i ndërhyrjeve të huaja dhe siguria ekonomike.

Iliriana Gjoni (Carnegie Europe) dhe Dr. Bojana Zorić (Instituti i BE-së për Studime të Sigurisë) prezantuan gjetjet nga hulumtimi i tyre i përbashkët i kohëve të fundit, duke argumentuar se Ballkani Perëndimor tashmë është pjesë e hapësirës së sigurisë së Evropës për shkak të gjeografisë, infrastrukturës dhe bashkëpunimit ekzistues. Ata theksuan një mospërputhje në rritje midis axhendës së përshpejtuar të mbrojtjes së BE-së dhe ritmit më të ngadaltë të integrimit politik, duke paralajmëruar se lënia e këtij boshllëku pa menaxhim rrezikon fragmentimin.

Folësit theksuan se kontributi kryesor i rajonit në sigurinë evropiane qëndron më pak në masën ushtarake dhe më shumë në stabilitetin, parashikueshmërinë, ndërveprimin dhe lëvizshmërinë ushtarake - veçanërisht si një hapësirë ​​tranziti që lidh Evropën Qendrore, Adriatikun dhe Detin e Zi. Në të njëjtën kohë, ata paralajmëruan se modernizimi i mbrojtjes pa udhëzimin e BE-së mund të thellojë varësinë, problemet e ndërveprimit ose rreziqet e qeverisjes.

Dr. Marko Savković (Fondi ISAC) ofroi një perspektivë rajonale mbi trendet e mbrojtjes, duke vënë në dukje rritjen e shpenzimeve ushtarake në të gjithë Ballkanin Perëndimor, por edhe deficitet e vazhdueshme të besimit, rrugët divergjente të prokurimit dhe mosmarrëveshjet politike të pazgjidhura. Ai paralajmëroi se pa transparencë më të madhe, mbikëqyrje civile dhe komunikim, rajoni rrezikon të hyjë në një cikël "konkurrence të kontrolluar" në vend të bashkëpunimit të vërtetë. Diskutimi theksoi se, ndërsa ekzistojnë mekanizma formalë bashkëpunimi midis Serbisë dhe NATO-s, misioneve të CSDP-së të BE-së dhe ka marrëveshje dypalëshe, pjesa më e madhe e këtij bashkëpunimi mbetet e padukshme për publikun, duke kontribuar në keqkuptime dhe narrativa të sigurta.

Duke u përqendruar në sigurinë kibernetike, Ledia Canga, Eksperte e Lartë e Menaxhimit të Rrezikut të Sigurisë Kibernetike në Autoritetin Kombëtar të Sigurisë Kibernetike të Shqipërisë, argumentoi se kërcënimet kibernetike nuk ndjekin afatet kohore të anëtarësimit. Ajo e përshkroi sigurinë kibernetike si një nga fushat më teknikisht të realizueshme dhe politikisht realiste për një integrim më të thellë operacional BE-Ballkani Perëndimor.

Duke u bazuar në përvojën e fundit të Shqipërisë, ajo nënvizoi rëndësinë e kapacitetit institucional, monitorimit të vazhdueshëm, SOC-ve kombëtare dhe shkëmbimit të strukturuar të informacionit. Ajo bëri thirrje për përfshirje të bazuar në performancë dhe të drejtuar nga aftësitë e autoriteteve të Ballkanit Perëndimor në mekanizmat në nivel BE-je, siç janë ushtrimet e koordinuara nga ENISA dhe simulimet e përbashkëta, duke theksuar se ndërveprimi duhet të ndërtohet para se të ndodhin krizat.

Misha Popovikj (Instituti për Demokraci “Societas Civilis”) trajtoi kryqëzimin e krimit të organizuar, investimeve të huaja direkte dhe qeverisjes së sigurisë. Ai vuri në dukje se rrjetet kriminale të Ballkanit Perëndimor janë të ngulitura thellë në tregjet e paligjshme në të gjithë BE-në, duke i bërë dobësitë rajonale një shqetësim të përbashkët për sigurinë evropiane. Ndërsa pranoi progresin në hetimet e përbashkëta dhe bashkëpunimin me organet e BE-së si Eurojust, ai theksoi sfidat e vazhdueshme, duke përfshirë kapacitetin e pabarabartë të prokurorisë, presionin politik mbi institucionet dhe rreziqet e keqpërdorimit të qeverisjes së sigurisë për korrupsion ose kapjen e shtetit. Ai theksoi se shqyrtimi i investimeve dhe bashkëpunimi për sundimin e ligjit duhet të jenë të pavarur nga vendi, të orientuar nga qeverisja dhe të izoluar nga politizimi për të forcuar rezistencën në vend që të përforcojnë dobësitë ekzistuese.

Përfundime Kryesore

Gjatë diskutimit, folësit u bashkuan në disa mesazhe kryesore:

• Ballkani Perëndimor është tashmë pjesë e ekosistemit të sigurisë së Evropës; pyetja është se si ta strukturojmë këtë realitet në mënyrë të përgjegjshme.
• Integrimi operacional - përmes agjencive, bashkëpunimit teknik dhe standardeve të përbashkëta - mund të përparojë përpara zgjerimit formal.
• Besimi, qeverisja dhe transparenca nuk janë shqetësime dytësore, por variabla thelbësore të sigurisë.
• Siguria kibernetike, lëvizshmëria ushtarake, bashkëpunimi në drejtësi dhe siguria ekonomike ofrojnë pika hyrëse të menjëhershme dhe praktike për bashkëpunim më të thellë BE-Ballkan Perëndimor.

Webinari përfundoi me një thirrje për një angazhim pragmatik dhe të bazuar në standarde që përputh përgjegjësinë me aksesin, forcon kapacitetin institucional dhe e pozicionon Ballkanin Perëndimor si kontribues - jo vetëm konsumatorë - të sigurisë evropiane.