Marrëdhëniet Kosovë-Spanjë: Si të ecet përpara në vitin 2025

Ky punim synon të ofrojë një analizë të plotë të qëndrimit të Spanjës lidhur me Kosovën dhe, në përputhje me këtë, paraqet një plan praktik për vitin 2025 dhe më tej, i cili synon të zbusë rreziqet politike brenda Spanjës duke mundësuar njëkohësisht hapjen e rrugës për avancimin e Kosovës drejt integrimit euro-atlantik.

Argumenti kryesor i këtij punimi është se konteksti i Kosovës ndryshon në mënyrë thelbësore nga ai i Katalonisë dhe i Baskisë. Ky dallim buron nga fakti se pavarësia e Kosovës doli nga shpërbërja e dhunshme e Jugosllavisë, administrata e OKB-së (UNMIK) dhe Plani i Ahtisaarit, duke e vendosur Kosovën si një rast sui generis në të drejtën ndërkombëtare, ndryshe nga rajonet e brendshme të Spanjës.

Për më tepër, qëndrimi i Spanjës për mosnjohje lidhet kryesisht me frikën nga precedentët e brendshëm dhe me interpretimin e saj të ngurtë të kornizës ligjore ndërkombëtare, megjithëse Opinioni Këshillues i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND) i vitit 2010 konkludoi se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk shkelte të drejtën ndërkombëtare.

Megjithatë, bashkëpunimi në kuadër të neutralitetit të statusit po rritet në mënyrë efektive, siç dëshmohet nga Marrëveshja e Stabilizim-Asociimit (MSA) e BE-së, liberalizimi i vizave dhe përparimi drejt anëtarësimit në Këshillin e Evropës. Sidoqoftë, përparimi në Dialogun e lehtësuar nga BE me Serbinë identifikohet si çelësi për të hapur angazhim më të gjerë nga Spanja dhe vendet e tjera mosnjohëse.

Së fundi, momenti pozitiv nga viti 2024, duke përfshirë zbatimin e udhëtimit pa viza, drejtimin drejt Këshillit të Evropës dhe kontaktet e vazhdueshme me NATO/OSBE, krijon kanale të reja dhe praktike për forcimin e lidhjeve njerëz-me-njerëz, akademike, diplomatike, kulturore dhe tregtare, të cilat mund të ndryshojnë gradualisht narrativat brenda Spanjës.

Më poshtë janë listuar disa nga gjetjet kryesore të identifikuara në raport për mënyrat e avancimit të marrëdhënieve Kosovë-Spanjë:

Të prioritizohet një qasje ‘mos dëmto’ dhe të adresohen drejtpërdrejt ndjeshmëritë e Spanjës. Kjo nënkupton shkëputjen e Kosovës nga debatet e brendshme të Spanjës dhe komunikimin me saktësi të rastit sui generis, duke përdorur referenca të kujdesshme ndaj Katalonisë dhe Baskisë vetëm për të theksuar dallimet juridike dhe historike, e jo për të nxjerrë paralele..

Të thyhet ‘tabuja e Kosovës’ në Spanjë përmes diplomacisë me neutralitet të statusit. Të mbështetet ringjallja dhe zbatimi i procesit nën Përfaqësuesin e ri Special të BE-së, të lidhen arritjet e Dialogut me anëtarësimin në Këshillin e Evropës dhe me stimujt e BE-së, si dhe të zgjerohet hapësira politike për Madridin që të angazhohet në mënyrë konstruktive.

Lidhja e progresit me Dialogun e BE-së me Serbinë. Mbështetja e ringjalljes dhe zbatimit të procesit nën Përfaqësuesin e ri Special të BE-së, lidhja e piketave të Dialogut me anëtarësimin në Këshillin e Evropës dhe me incentivat e BE-së, si dhe zgjerimi i hapësirës politike për Madridin që të angazhohet në mënyrë konstruktive.

Hapja e kanaleve parlamentare dhe të diplomacisë së ekspertëve. Lehtësimi i vizitave informuese të deputetëve spanjollë në komunat shumetnike të Kosovës dhe zgjerimi i partneriteteve me universitetet dhe institutet kërkimore spanjolle, duke ndihmuar në ngulitjen e narrativës sui generis tek komunitetet me ndikim politik dhe akademik.

Të shfrytëzohet momentumi i vitit 2024 për të krijuar rrethana që e bëjnë të vështirë refuzimin. Të rritet lëvizshmëria njerëz-me-njerëz pas liberalizimit të vizave, të promovohen programet dhe shkëmbimet akademike të përbashkëta, dhe të përdoren mekanizma status-neutral për të thelluar bashkëpunimin pa e detyruar çështjen e njohjes.

Raporti rekomandon që aktorët kosovarë të nisin një fushatë ndërgjegjësimi për të sqaruar dallimet mes Kosovës dhe Katalonisë/Baskisë, duke referuar Opinionin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND). Kjo fushatë duhet të synojë si aktorët institucionalë spanjollë, ashtu edhe publikun e gjerë.

Raporti gjithashtu sugjeron rritjen e angazhimit midis Kosovës dhe Spanjës përmes forumave ndërkombëtare si NATO, BE-ja dhe OSBE-ja, si dhe përmes ngjarjeve joformale, për shembull konferencave dhe simpoziumeve. Krijimi i një programi vizitash parlamentare për komitetet spanjolle të çështjeve të jashtme, me fokus në Planin e Ahtisaarit dhe të drejtat e minoriteteve, së bashku me bashkëpunim të vazhdueshëm akademik dhe me think-tank-e, mund të promovojë më tej dialogun bilateral pa nënkuptuar njohjen e statusit.

Vërejtja përfundimtare e punimit është se, edhe pse një ndryshim i menjëhershëm i qëndrimit të Spanjës lidhur me njohjen e shtetësisë së Kosovës është i pamundur, potenciali për përparim të menjëhershëm dhe me ndikim në marrëdhëniet e tyre është shumë i lartë. Më e rëndësishmja, duke adresuar shqetësimet e Spanjës, duke përdorur platforma status-neutral dhe duke sinkronizuar iniciativat me Dialogun e BE-së, Kosova mund të arrijë avancime praktike, të formojë perceptimet brenda Spanjës dhe të avancojë më tej drejt integrimit evropian.