16/09/2025
Prishtinë, 15 shtator 2025 – Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS), e mbështetur nga Fondi Kombëtar për Demokraci (NED), organizoi një tryezë të rrumbullakët mbi temën “Si mund ta rrisim bashkëpunimin dhe mirëkuptimin ndëretnik në Kosovë?”, duke mbledhur zëra kyç nga institucionet, qeveria, akademia dhe shoqëria civile për të diskutuar sfidat, angazhimet dhe rrugët për ndërtimin e një shoqërie më gjithëpërfshirëse dhe kohezive. Moderuar nga znj. Jeta Loshaj, studiuese dhe bashkëpunëtore projekti në QKSS, paneli përfshiu folës të shquar, z. Mentor Vrajolli, Drejtor Ekzekutiv në QKSS, z. Naim Qelaj, Avokat i Popullit të Kosovës, z. Vigan Qorrolli, Zëvendës Ministër i Drejtësisë, znj. Aferdita Sylaj, Drejtore Ekzekutive në Community Building Mitrovica, dhe z. Ognjen Gogic, Analist Politik. Diskutimi u përqendrua rreth çështjeve kyçee si mbrojtja e të drejtave dhe adresimi i shqetësimeve të komunitetit, qasja e Qeverisë ndaj bashkëpunimit ndëretnik dhe roli i shoqërisë civile si ndërmjetësues për komunikim të vazhdueshëm.
Angazhimi ndaj të Drejtave të Komunitetit dhe Sfidave Institucionale
Avokati i Popullit i Kosovës, z. Naim Qelaj, riafirmoi angazhimin e tij për mbrojtjen e të drejtave të pakicave dhe theksoi bashkëpunimin e Avokatit të Popullit me shoqërinë civile për të siguruar që të gjithë qytetarët e Kosovës të marrin trajtim të barabartë dhe qasje në shërbime.
Duke theksuar sfidat e vazhdueshme si braktisja e institucioneve, barrierat e vazhdueshme gjuhësore dhe çështjet e pavarësisë institucionale, z. Qelaj theksoi se komunikimi ndëretnik në nivel kombëtar mund të përmirësohet ndjeshëm. Ai zbuloi se numri i ankesave të paraqitura në Zyrën e Avokatit të Popullit këtë vit është trefishuar krahasuar me vitin e kaluar. Ai beson se çështjet politike të pazgjidhura në veri po ndikojnë në jetën e përditshme të grupeve të margjinalizuara dhe të pakicave, dhe se, përveç sfidave të përbashkëta, ka edhe mosmarrëveshje specifike. Për shembull, lufta e komunitetit serb për të marrë dokumente personale dhe qasje në shërbime sociale. Përveç kësaj, ai nënvizoi seriozitetin e mungesës së mekanizmave të monitorimit nga Kuvendi dhe pranimit të rekomandimeve të Avokatit të Popullit.
Drejtësia Tranzicionale si një Imperativ Demokratik
Z. Vigan Qorrolli, Zëvendësministri i Drejtësisë, theksoi se drejtësia tranzicionale nuk duhet të shihet thjesht si një politikë, por si një gur themeli i demokracisë. Ai përshkroi detyrimin moral të brezave të rinj për të mos harruar padrejtësitë e së kaluarës, ndërsa vuri në dukje fshehjen e vazhdueshme të provave që lidhen me personat e zhdukur nga Serbia si një pengesë themelore për pajtimin.
Ai vuri në dukje se krimet e luftës dhe përgjegjësitë e pazgjidhura mbeten një plagë e hapur, duke shtuar, "nuk duhet të ketë përçarje, duhet të ketë shpresë". Sipas Z. Qorrolli, rruga drejt pajtimit në Kosovë duhet të ecë krah për krah me të vërtetën. Për më tepër, ai përmendi disa arritje të qeverisë aktuale, siç është krijimi i Institutit për Dokumentimin e Krimeve të Luftës dhe strategjia dhjetëvjeçare për drejtësinë tranzicionale (2024-2034). Plani synon të orientojë institucionet drejt dokumentimit të fakteve dhe mundësisë së përballjes me përgjegjësitë ligjore, si dhe futjen e një kodi penal më fleksibël që i mundëson Zyrës së Prokurorisë të hetojë dhe të ndjekë penalisht në mungesë.
Shoqëria Civile me Rol Plotësues në Ndërtimin e Paqes
Znj. Aferdita Sylaj, Drejtore Ekzekutive e Community Building Mitrovica e përshkroi shoqërinë civile si një aktor kyç në ndërtimin e paqes. Ajo theksoi rolin e OJQ-ve lokale në nxitjen e komunikimit midis komuniteteve të ndara, ndërtimin e besimit dhe përforcimin e zërave të individëve të margjinalizuar, veçanërisht përmes shkëmbimeve rinore, organizatave multietnike dhe platformave të dialogut. "Ekziston nevoja për iniciativa për të bashkuar njerëzit", pohoi ajo.
Ndër arritjet e Community Building Mitrovica, ajo theksoi krijimin e Shkollës së Muzikës Rok, duke ndihmuar në tejkalimin e hendekut për të rinjtë përmes muzikës. Iniciativën për të përforcuar rolet e grave në komunitetin e tyre dhe krijimin e një Programi Master në të Drejtat e Njeriut dhe Drejtësinë Tranzicionale në Universitetin e Prishtines, si dhe edukimin e qytetarëve mbi ndërgjegjësimin e fuqisë së tyre në përmirësimin e dialogut ndëretnik. Si një vërejtje përfundimtare, ajo beson se mungon një strategji e përgjithshme për integrimin e komunitetit jo-shumicë dhe theksoi se ajo duhet të zbatohet në një nivel politik, dhe jo vetëm përmes organizatave të shoqërisë civile.
Sfidat për Komunitetin Serb të Kosovës
Duke përfaqësuar perspektivën e komunitetit serb dhe shoqërisë civile të Kosovës, Z. Ognjen Gogic, i cili reflektoi mbi ngërçin në dialogun e udhëhequr nga Brukseli dhe Prishtina, deklaroi se "kushtet në të cilat punojmë nuk janë të përshtatshme për dialog". Ai theksoi më tej se shoqëria civile nuk mund të zëvendësojë përfaqësuesit zyrtarë. Megjithatë, për fat të keq, sipas Gogic, ata janë të detyruar të bëjnë punë politike. Ai theksoi se boshllëku aktual i përfaqësimit politik për komunitetin serb, së bashku me dominimin e Listës Serbe pa alternativa të qëndrueshme, e ka komplikuar më tej bashkëpunimin ndëretnik në një aspekt më të gjerë.
Gogic poashtu theksoi se shoqërisë civile shpesh i duhet të mbushë këtë boshllëk pavarësisht mungesës së qasjes në dokumente, të drejtave për të propozuar ndryshime ose mbështetjes institucionale. Ai bëri thirrje për angazhim të ripërtërirë politik për të mbështetur përpjekjet paralele të shoqërisë civile.
Konkludim
QKSS mbetet e përkushtuar për të promovuar dialogun konstruktiv, përfshirjen dhe politikat e bazuara në prova si mjete jetësore për forcimin e bashkëpunimit dhe mirëkuptimit ndëretnik në Kosovë. Përderisa shoqëria civile luan një rol mbështetës, ajo nuk mund të zëvendësojë përgjegjësinë e institucioneve qeveritare. Po kështu, kontributet e Avokatit të Popullit janë të vlefshme, por rekomandimet e tij duhet të zbatohen plotësisht. Arritja e paqes së qëndrueshme kërkon më shumë sesa dialog; ajo kërkon angazhimin kuptimplotë të aktorëve të shumtë, qofshin institucionet qendrore dhe lokale, shoqëria civile apo edhe qytetarët.
