10/11/2025
Më 11 nëntor, Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) organizoi një tryezë diskutimi në Komunën e Ferizajt mbi temën “Roli i Komunave në Promovimin e Sundimit të Ligjit dhe Vlerave të BE-së në Kosovë.” Diskutimi mblodhi zyrtarë të lartë komunalë, përfaqësues të shoqërisë civile dhe aktivistë të rinj për të shkëmbyer mendime mbi mënyrën se si institucionet lokale kontribuojnë në avancimin e vlerave evropiane dhe parimeve të qeverisjes së mirë. Ngjarja u moderua nga znj. Jeta Loshaj, hulumtuese në QKSS.
Fjalët hyrëse u mbajtën nga z. Albion Sherifi, Shef i Kabinetit të Kryetarit të Komunës së Ferizajt, dhe z. Granit Sadiku, aktivist nga OJQ Rin’ON. Në diskutim u prezantua gjithashtu edhe znj. Rozafa Ukimeraj, bashkëhulumtuese e QKSS-së, e cila ndau gjetjet paraprake të raportit të ardhshëm “Forcimi i Rol-it të Komunave në Promovimin e Vlerave të Sundimit të Ligjit të BE-së në Kosovë.”
Ky aktivitet është pjesë e projektit të QKSS-së “Forcimi i Rol-it të Komunave në Promovimin e Vlerave të Sundimit të Ligjit të BE-së në Kosovë,” i mbështetur nga Ministria e Punëve të Jashtme e Irlandës. Projekti synon të thellojë kuptimin e mënyrës se si komunat kontribuojnë në qeverisjen demokratike, fuqizimin e sundimit të ligjit dhe avancimin e procesit të integrimit evropian të Kosovës.
Përparimi Komunal dhe Sfidat e Vazhdueshme
Duke paraqitur gjetjet nga hulumtimi në vazhdim i QKSS-së, znj. Ukimeraj theksoi se komunat kanë treguar përparim të vazhdueshëm në sigurimin e ligjshmërisë, transparencës dhe llogaridhënies që nga nënshkrimi i Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit në vitin 2015. Edhe pse qeveritë lokale nuk janë të përfshira drejtpërdrejt në kornizat kombëtare të monitorimit të BE-së, ato kanë mbajtur një përkushtim të qëndrueshëm ndaj vlerave evropiane në qeverisje.
Sipas raportit të monitorimit për gjashtëmujorin e parë të vitit 2024, komunat regjistruan norma mesatare zbatimi prej 52% për kriteret politike, 36% për kriteret ekonomike dhe 69% për standardet e lidhura me BE-në. Ligjshmëria e akteve komunale gjithashtu është përmirësuar dukshëm: nga 30% shkelje në vitin 2016 në vetëm 1% në vitin 2024. Me përjashtim të Prishtinës dhe Shtërpcës, të gjitha komunat tjera raportuan mungesë shkeljesh ligjore në aktet e tyre.
Pavarësisht këtyre rezultateve inkurajuese, pjesëmarrësit theksuan disa sfida. Komunat vazhdojnë të përballen me mungesë kapacitetesh njerëzore dhe financiare, ndërhyrje politike dhe shqyrtime të paqëndrueshme ligjore. Shumica mbështeten në trajnime të financuara nga donatorët, në vend të programeve shtetërore për ngritje të kapaciteteve, dhe koordinimi me institucionet qendrore mbetet i dobët. Raporti i BE-së për Kosovën 2024–2025 po ashtu thekson mungesën e komunikimit efektiv ndërmjet niveleve komunale dhe qendrore.
Pjesëmarrja e Rinisë dhe Angazhimi Komunitar
Në fjalën e tij, z. Granit Sadiku theksoi rëndësinë e pjesëmarrjes qytetare dhe bashkëpunimit ndërmjet komunave dhe organizatave lokale. Ai solli shembuj nga Ferizaj dhe Hani i Elezit, ku këshillat rinore dhe fshatare promovojnë vendimmarrje gjithëpërfshirëse. Sipas tij, kur komunat hapen ndaj bashkëpunimit, qytetarët ndihen më të përfaqësuar. Sadiku përmendi gjithashtu iniciativa si kampet për edukim medial, filmat edukativë dhe punëtoritë e mendimit kritik, të cilat synojnë të forcojnë kulturën demokratike dhe të sfidojnë diskriminimin.
Znj. Dashurie Ahmeti nga Drejtoria e Rinisë diskutoi ndikimin e reformave administrative sipas Ligjit për Zyrtarët Publikë, duke theksuar se kontratat afatshkurtra kanë krijuar pasiguri dhe demotivim te stafi komunal. Ajo gjithashtu veçoi rolin e Ferizajt si komuna e parë në Kosovë që ka themeluar një Këshill Rinor Lokal, si dhe prioritetet e reja që lidhen me integrimin e inteligjencës artificiale në programet rinore dhe arsimore.
Znj. Vlera Shabani ngriti shqetësime në lidhje me qasjen për personat me aftësi të kufizuara, duke shpjeguar se disa objekte publike të reja ende përballen me pengesa strukturore pavarësisht miratimit teknik nga Ministria e Kulturës. Pjesëmarrësit u pajtuan se adresimi i çështjeve të qasjes është thelbësor për përafrimin e qeverisjes lokale me standardet e përfshirjes së BE-së.
Ndërtimi i Besimit dhe Mbajtja e Vlerave Evropiane
Z. Albion Sherifi theksoi se diskursi politik shpesh minon besimin në institucionet e drejtësisë, me gjykatat dhe prokuroritë që portretizohen padrejtësisht në debatin publik. Kjo retorikë, paralajmëroi ai, gërryen besimin në sundimin e ligjit dhe nxit tendenca të vetëgjykimit tek qytetarët. Pjesëmarrësit kërkuan një qasje më të përgjegjshme dhe bashkëpunuese ndërmjet institucioneve dhe aktorëve politikë për të forcuar besueshmërinë e mekanizmave të drejtësisë. Në fund, znj. Shkurte Tahiri theksoi se Plani i ri i Rritjes i BE-së parashikon gjithashtu një rol të rëndësishëm për komunat dhe se autoritetet lokale duhet të mobilizohen për të artikuluar prioritetet e tyre brenda kornizave të politikave kombëtare.
Tryeza e diskutimit përfundoi me një angazhim të përbashkët për të forcuar më tej rolin e komunave në promovimin e vlerave të BE-së dhe sundimit të ligjit. Pjesëmarrësit u pajtuan se parimet evropiane – ligjshmëria, gjithëpërfshirja, llogaridhënia dhe respekti për të drejtat e njeriut – duhet të jenë pjesë e përditshme e qeverisjes. Rekomandimet përfshinë forcimin e zyrave komunale ligjore dhe të integrimit evropian, përmirësimin e bashkëpunimit me shoqërinë civile dhe zgjerimin e buxhetimit pjesëmarrës për të fuqizuar angazhimin qytetar në vendimmarrjen lokale.
