Zbërthimi i marrëdhënieve të Kosovës me Turqinë - Mes realitetit dhe Pritshmërive

Ky punim shqyrton evolvimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Turqisë nga shpallja e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008 deri në vitin 2025, me fokus të veçantë në dimensionin e sigurisë së këtij partneriteti. Qëllimi i saj qendror është të analizojë se si mjetet dhe prioritetet e politikës së jashtme të Turqisë ndaj Kosovës kanë evoluuar nën Partinë për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP) dhe Recep Tayyip Erdoğan, dhe se si këto ndryshime perceptohen brenda Kosovës, veçanërisht në dritën e aspiratave të deklaruara euro-atlantike të Kosovës.

Analiza zbulon ndryshime dhe vazhdimësi në angazhimin e Turqisë, duke plotësuar një theks të hershëm në narrativat historike, fetare dhe kulturore të lidhura me “Neo-Osmanizmin” në një “Erdoganizëm” më pragmatik, një qasje e drejtuar nga interesi, veçanërisht e dukshme pas vitit 2022. Angazhimi fillestar nën AKP-së u ndikua shumë nga doktrina “Thellësia Strategjike” e Ahmet Davutoğlu, e cila theksoi fuqinë e butë, trashëgiminë e përbashkët dhe politikën “zero probleme me fqinjët”. Kjo përfshinte diplomacinë fetare përmes institucioneve si Diyanet (Presidenca e Çështjeve Fetare) dhe TIKA (Agjencia Turke e Bashkëpunimit dhe Koordinimit), të cilat promovuan një identitet të përbashkët islamik sunit-hanafi dhe rinovuan vendet e trashëgimisë së epokës osmane. Hulumtimi argumenton se kjo doktrinë është bashkëpërdorur më një “Erdoganizëm” më këmbëngulës, i cili kombinon thellësinë strategjike me mjetet e fuqisë së fortë, veçanërisht bashkëpunimin ekonomik dhe të mbrojtjes, ku Turqia është bërë një partner vendimtar në modernizimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës përmes ofrimit të pajisjeve të avancuara ushtarake dhe projekteve të përbashkëta industriale. Për më tepër, komanda e Turqisë në KFOR-in në 2023 dhe 2025 nënvizon pozicionin e saj qendror në sigurinë rajonale që qëndron në themel të koordinimit të fortë mes marrëveshjeve dypalëshe brenda frymës së strukturës formale të NATO-s dhe koordinimit me aleatët kryesorë si Shtetet e Bashkuara.

Hulumtimi gjithashtu zbulon se partneriteti strategjik ndërmjet Turqisë dhe Kosovës mund të shihet se ndonjëherë tejkalon kufirin e tij midis bashkëpunimit dhe ndërhyrjes në punët e brendshme të Kosovës, megjithatë këto perceptime shpesh rrjedhin nga keqkuptimet në lidhje me përdorimin e tepruar të mjeteve të fuqisë së butë nga Ankaraja. Prandaj, megjithëse Turqia është munduar të formësojë narrativat kulturore dhe diskursin publik të vendit, duke shfrytëzuar kujtesën historike dhe lidhjet farefisnore (kinship) për të projektuar ndikimin brenda institucioneve dhe komuniteteve lokale, ekziston një divergjencë e dukshme midis perceptimit publik dhe realitetit strategjik. Ndërsa 91% dërrmuese e kosovarëve e shohin Turqinë në mënyrë të favorshme, besnikëria strategjike mbetet e fortë me Shtetet e Bashkuara, duke treguar se mbështetja popullore është emocionale dhe pragmatike dhe jo një miratim ideologjik i modelit politik të Turqisë.

Punimi hulumtues rekomandon që Kosova të lundrojë në këtë dinamikë komplekse duke mbështetur tranzicionin nga "diplomacia e vëllazërisë" e personalizuar drejt një partneriteti më të strukturuar, transparent dhe të institucionalizuar shtet-shtet, që shmang ndërhyrjet politike nga të dyja palët, mbetet i ngulitur në kornizat e pajtueshme me NATO-n dhe komunikohet qartë si element plotësues me qëllimin e integrimit Euro-Atlantik të Kosovës. Një qasje e tillë do t'i lejonte Kosovës të maksimizojë përfitimet e partneritetit të saj me Turqinë duke ruajtur parimet e saj laike, të pavarura dhe demokratike.