An Operational Integration Agenda for the Western Balkans to Facilitate Implementation of the Differentiated Model of Integration

Pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia e ka shtyrë Bashkimin Evropian të rivlerësojë dhe përshpejtojë politikën e tij të zgjerimit, duke sjellë vëmendje të re ndaj perspektivave të pranimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe të Fqinjësisë Lindore të Ukrainës, Moldavisë dhe Gjeorgjisë. Propozimi i Presidentit të Këshillit Evropian, Charles Michel, për të synuar vitin 2030 si një datë të mundshme për BE-në dhe vendet kandidate që të jenë gati për zgjerim ka gjeneruar vrull, me mbështetjen e institucioneve të BE-së, siç janë Parlamenti Evropian dhe Komisioni. Megjithatë, disa shtete anëtare mbeten të kujdesshme në lidhje me zgjerimin e Unionit, duke reflektuar debatet e vazhdueshme rreth gatishmërisë së institucioneve të BE-së për të pranuar shtete të reja anëtare dhe implikimet politike të zgjerimit të mëtejshëm.

Progresi dhe ritmi i tij midis vendeve kandidate nuk është i barabartë. Shqipëria, Mali i Zi dhe Moldavia kanë bërë disa përparime në përafrimin e legjislacionit vendas me acquis të BE-së dhe zbatimin e reformave kyçe, dhe si të tilla konsiderohen si kryesuese. Në të kundërt, vende të tilla si Gjeorgjia dhe Serbia kanë përjetuar pengesa, veçanërisht në fushat që lidhen me funksionimin demokratik të institucioneve publike dhe sundimin e ligjit. Nga ana e BE-së, përgatitjet për zgjerim janë ende të paplota. Pyetje kritike mbeten në lidhje me përshtatjen institucionale, siç është madhësia dhe përbërja e ardhshme e Parlamentit Evropian dhe Komisionit, si dhe integrimi i anëtarëve të rinj në fusha komplekse politike si Politika e Përbashkët Bujqësore. Disa udhëheqës, përfshirë Kryeministrin e Shqipërisë Edi Rama, kanë shprehur hapur ndaj modeleve të diferencuara të anëtarësimit që përfshijnë të drejta të kufizuara votimi në vendimmarrjen e institucioneve të BE-së, siç është abstenimi nga fuqitë e vetos.1

Në këtë sfond, një grup i pavarur ekspertësh franko-gjerman - i njohur si "Grupi i Dymbëdhjetë" - ka publikuar një studim gjithëpërfshirës mbi reformat e BE-së në shtator 2023.2 Analiza e tyre nënvizon se BE-ja, në rregullimin e saj aktual institucional dhe politik, nuk është e përgatitur të thithë anëtarë të rinj. Raporti mbështet një axhendë reformash fleksibile dhe me faza dhe përfshin masa të menjëhershme që duhet të zbatohen para zgjedhjeve të ardhshme të BE-së për të përmirësuar funksionimin e brendshëm të BE-së kryesisht duke thjeshtuar vendimmarrjen e institucioneve të saj. Ai gjithashtu rekomandon reforma më substanciale, duke përfshirë ndryshime të mundshme në traktate, për ciklin legjislativ 2024-2029, tashmë një afat kohor ambicioz duke pasur parasysh se është viti 2026 dhe nuk janë ndërmarrë hapa në këtë drejtim.

Lidhur me zgjerimin, raporti bën thirrje për një proces të besueshëm dhe të bazuar në meritë, duke vendosur vitin 2030 si një objektiv për BE-në dhe vendet kandidate që të jenë gati për anëtarësim. Ai propozon një qasje "regate" - duke e ndarë anëtarësimin në grupe më të vogla dhe të menaxhueshme - dhe këmbëngul që respektimi i sundimit të ligjit dhe vlerave themelore duhet të mbetet i panegociueshëm. Raporti gjithashtu mbështet modelin e integrimit të diferencuar, duke parashikuar një BE me shumë nivele që lejon anëtarësimin e asociuar dhe bashkëpunimin fleksibël për vendet që nuk janë gati ose të gatshme të bashkohen plotësisht. Në fund të fundit, autorët paralajmërojnë se dështimi për të reformuar dhe zgjeruar mund ta ekspozojë BE-në ndaj krizave më të thella politike, duke nxitur veprime vendimtare përmes reformave afatshkurtra dhe afatmesme.

Është brenda këtij konteksti të integrimit të diferencuar që ky memo politikash propozon avancimin e "integrimit operacional" për Ballkanin Perëndimor (WB6) në Bashkimin Evropian (BE).

Ky raport është prodhuar nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) në kuadër të iniciativës IGNITA, e financuar nga Fondacionet e Shoqërisë së Hapur - Ballkani Perëndimor. Pikëpamjet dhe opinionet e shprehura janë vetëm ato të autorit/autorëve dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht ato të Fondacioneve të Shoqërisë së Hapur - Ballkani Perëndimor.