6/05/2025
Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) organizoi një webinar të fokusuar në raportin e tyre të fundit, "Dialogu Kosovë-Serbi midis arritjeve, pengesave dhe të panjohurave", si pjesë e një iniciative të mbështetur nga Fondi Kombëtar për Demokraci (NED). Publikimi ofron një pasqyrë gjithëpërfshirëse të procesit të dialogut midis Kosovës dhe Serbisë për katër vitet e fundit. Qëllimi i diskutimit ishte të zgjerohej më tej mbi gjetjet e autorëve duke u angazhuar në diskutime, duke vlerësuar progresin, sfidat dhe perspektivën e diskursit Kosovë-Serbi nga perspektivat e të dyja palëve.
Autorët e raportit Jeta Loshaj, Ramadan Ilazi, Katarina Tadić dhe Shpetim Gashi ishin pjesë e panelit të diskiutimit, i cili shqyrtoi qasjen e Kosovës, nën Kryeministrin Albin Kurti, duke përfshirë përpjekjet për të vendosur sovranitetin në veri dhe çështjen e debatuar të vazhdueshme të ASM-së, si dhe rolin e Serbisë në diskurs dhe faktorët më të gjerë gjeopolitikë, siç është konflikti Rusi-Ukrainë. Roli i BE-së dhe SHBA-së si lehtësues u diskutua poashtu, me theks të veçantë në ndikimin e ndryshimit të prioriteteve ndërkombëtare dhe lidershipit të ri të BE-së.
Disa nga përfundimet kryesore të diskutimit përfshijnë si vijon: Dialogu Kosovë-Serbi synon të normalizojë marrëdhëniet midis të dy shteteve; megjithatë, ky proces është përballur me një mori sfidash dhe pengesash, përkatësisht në katër vitet e fundit. Znj. Tadić deklaroi se disa nga këto pengesa përfshijnë hezitimin në zbatimin e marrëveshjes së Ohrit dhe mosbesimin e vazhdueshëm të ndërsjellë, ndërsa Z. Gashi përmendi se Kosova ndihet "e tradhtuar nga ndërkombëtarët" për shkak të mungesës së njohjes nga pesë shtete anëtare të BE-së pas marrëveshjes, të cilën Kosova dyshohet se ishte gati ta nënshkruante. Për më tepër, nën Kryeministrin Kurti, Kosova ka pasur qëndrim më të “ashpër,” veçanërisht në veri, duke pohuar kontrollin dhe duke çmontuar strukturat paralele serbe. Kosova aktualisht po refuzon t'i japë kompetenca domethënëse ASM-së, duke e etiketuar atë si një kërcënim për sovranitetin.
Për më tepër, diskutimet theksuan se, ndërsa duke mbetur lehtësuesi kryesor, BE ka demonstruar angazhim të paqëndrueshëm dhe ndikim në rënie; arsye të dukshme janë rëndësia e rezervave të litiumit të Serbisë dhe regresioni demokratik i vendit. Znj. Tadić theksoi kontradiktën e mbështetjes së BE-së për një qeveri në Serbi që është hapur anti-BE dhe anti-Perëndimore, ndërsa alienon shoqërinë e saj civile pro-evropiane. Paralelisht, SHBA-të kanë mbështetur pavarësinë e Kosovës, por pa ushtruar presion të vazhdueshëm ndaj Serbisë për njohje. Gjatë diskutimit u theksua poashtu se kthimi i Trump mund ta zvogëlonte më tej angazhimin perëndimor, por prapë u sugjerua që Administrata Trump të jetë e preokupuar me ambicie të tjera. Siguria dhe incidentet e dhunshme, të tilla si sulmi në Banjskë në vitin 2023, dhe mbyllja e institucioneve paralele të mbështetura nga Serbia në Kosovë, kanë përshkallëzuar frikën e paqëndrueshmërisë, ndërsa KFOR-i i udhëhequr nga NATO mbetet një batanije thelbësore sigurie pavarësisht reduktimeve të mundshme të pranisë së trupave amerikane.
Së fundmi, trazirat e vazhdueshme gjeopolitike, duke përfshirë luftën në Ukrainë dhe ndryshimin e prioriteteve BE-SHBA, e lënë të ardhmen e dialogut të pasigurt. Z. Ilazi listoi disa nga pyetjet kryesore të pazgjidhura siç janë: nëse do të futen instrumente të reja të BE-së, të tilla si: Së pari, nëse BE ka kapital të mjaftueshëm politik për të përfunduar dialogun, duke kërkuar kohezion më të fortë në BE dhe një vizion më të qartë për shtetin përfundimtar. Së dyti, si mund ta ndjekë Kosova rrugën e saj drejt integrimit në BE dhe NATO pa njohjen formale të Serbisë, dhe duke theksuar se pa presion të konsiderueshëm ndërkombëtar dhe reforma demokratike në Serbi, një marrëveshje gjithëpërfshirëse mbetet e pamundur.
Ky webinar, i mbështetur nga Fondi Kombëtar për Demokraci (NED), ishte një mundësi për autorët për të zgjeruar raportin e tyre "Dialogu Kosovë-Serbi midis Arritjeve, Pengesave dhe të Panjohurave", si dhe për të zhvilluar një diskutim me audiencën. Ai ofroi një pasqyrë të mëtejshme mbi sfidat strategjike me të cilat përballet dialogu. Aktiviteti është pjesë e një projekti më të gjerë të titulluar "Rritja e Transparencës dhe Llogaridhënies së Qeverisë në Dialogun Ndëretnik", i mbështetur nga Fondi Kombëtar për Demokraci (NED).
